Rok 1919 na Górnym Śląsku

W minionym tygodniu w Muzeum w Tarnowskich Górach odbyła się konferencja naukowa „Rok 1919 na Górnym Śląsku” i panel dyskusyjny „Rok 1919 w powiecie tarnogórskim”

W bieżącym roku mija setna rocznica ważnych dla Górnego Śląska wydarzeń. W czerwcu 1919 r., w myśl zapisów traktatu wersalskiego, zadecydowano, że na tym terenie przeprowadzony zostanie plebiscyt, co ostatecznie doprowadziło do podziału regionu w 1922 r. Rok 1919 to także czas odrodzenia się na Górnym Śląsku ruchu polskiego zarówno na płaszczyźnie społecznej, politycznej i wojskowej. To okres ożywionej działalności na rzecz przyłączenia Górnego Śląska do Polski prowadzonej przez liczne polskie organizacje i stowarzyszenia, jak też polskie rady ludowe podporządkowane Podkomisariatowi Naczelnej Rady Ludowej z Poznania, którego siedziba znajdowała się najpierw w Bytomiu, a następnie w Sosnowcu. W styczniu 1919 roku, powstaje Polska Organizacja Wojskowa Górnego Śląska, zrzeszająca późniejszych powstańców śląskich. Na drugim biegunie istnieją w tym czasie niemieckie związki i towarzystwa agitujące, przy poparciu wojska i administracji pruskiej, za pozostaniem Górnego Śląska w granicach Republiki Weimarskiej. Doprowadziło to ostatecznie do polsko-niemieckiej rywalizacji o Górny Śląsk oraz polaryzacji nastrojów politycznych. Koniec Wielkiej Wojny to także czas napięć społecznych spowodowanych kryzysem będącym konsekwencją konfliktu z lat 1914–1918. W ich wyniku dochodzi do radykalizacji postaw mieszkańców Górnego Śląska i tworzenia rad robotniczych i żołnierskich. Konsekwencją tych wszystkich czynników był z kolei wybuch pierwszego powstania śląskiego w sierpniu 1919 roku, po zakończeniu którego wielu jego uczestników i ich rodzin w obawie przed represjami musiało emigrować do Polski.

Większość tych aspektów, w lokalnym, tarnogórskim ujęciu, poruszono podczas panelu dyskusyjnego „Rok 1919 w powiecie tarnogórskim” zorganizowanego w Muzeum w Tarnowskich Górach 25 września 2019 r. o godzinie 18.00. Wzięli w nim udział dr Sebastian Rosenbaum (Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach), dr Krzysztof Gwóźdź i Rafał Ludwikowski (Muzeum w Tarnowskich Górach), a moderatorem spotkania był Marek Panuś (Muzeum w Tarnowskich Górach). Podczas spotkania poruszone zostały m.in. zagadnienia związane z nastrojami społecznymi, narastaniem polsko-niemieckiego konfliktu w powiecie tarnogórskim w pierwszej połowie 1919 r. oraz przebiegiem i skutkami pierwszego powstania na wspomnianym terenie. Omówione zostały także kwestie związane z subiektywną oceną zachodzących wydarzeń dokonaną przez pisarza Roberta Kurpiuna z Tarnowskich Gór, który w powieści „Am Abgrund, das Jahr 1919 in einer oberschlesischen Grenzstadt” wydanej w 1942 r., opisał swoje miasto w tymże, 1919, roku.

Panel odbył się w ramach konferencji studyjnej historyków „Rok 1919 na Górnym Śląsku” zorganizowanej w Muzeum w Tarnowskich Górach. W tym wewnętrznym spotkaniu wzięło udział 22 naukowców reprezentujących: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Uniwersytet Opolski, Uniwersytet Śląski, Państwowy Instytut Naukowy – Instytut Śląski w Opolu, Śląskie Centrum Wolności i Solidarności, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Opolu-Łambinowcach, Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Muzeum Śląskie, Muzeum w Chorzowie, Muzeum w Rybniku, Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Świętej Anny (Oddział Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu), Muzeum w Wodzisławiu Śląskim oraz Muzeum w Tarnowskich Górach. Spotkanie naukowców to przede wszystkim początek szerszego projektu mającego na celu opracowanie wydawnictwa wpisującego się m.in. w zbliżające się obchody 100-lecia przyłączenia do Polski części Górnego Śląska, które miało miejsce w 1922 r.

Organizatorami wydarzenia, nad którym honorowy patronat objął Burmistrz Miasta Tarnowskie Góry Arkadiusz Czech, były: Muzeum w Tarnowskich Górach, Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Śląskie Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach. Przygotowanie konferencji wsparły: Centrum Bankietowo-Konferencyjne „Koral” w Miasteczku Śląskim, Restauracja i Winiarnia „Sedlaczek”, Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, Tarnogórskie Centrum Kultury. Natomiast patronatu medialnego udzieliły: Telewizja Polska Oddział S.A. w Katowicach, Radio Piekary, Tygodnik „Gwarek” i dwumiesięcznik „Montes Tarnovicensis”.