O Muzeum

Geneza

Prasowa zapowiedź otwarcia Muzeum w Tarnowskich Górach

Muzeum w Tarnowskich Górach rozpoczęło swoją działalność w 1958 roku. Idea utworzenia miejskiego muzeum pojawiła się jednak dużo wcześniej. Jego zalążkiem miał być zbiór zabytkowych monet, przekazany tutejszemu magistratowi przez jednego z mieszkańców Tarnowskich Gór w 1886 roku. Trudno ustalić dalsze losy zaginionej kolekcji numizmatów: wiadomo, że w 1900 roku zbiór liczył 382 obiekty, a jego przejęciem zainteresowane było wrocławskie Muzeum Rzemiosła Artystycznego i Starożytności.

Do koncepcji miejskiego muzeum powrócono w okresie międzywojennym. Z myślą o przyszłej instytucji zabezpieczono m.in. monety i dokumenty, wydobyte w 1927 roku z gałki wieży tarnogórskiego kościoła św. św. Piotra i Pawła. W kolejnej dekadzie, wraz z pojawieniem się planów turystycznego udostępnienia fragmentów tarnogórskich podziemi, rozpoczęto akcję gromadzenia zbiorów dla planowego muzeum. Fryderyk Antes, ówczesny burmistrz Tarnowskich Gór, wystąpił wtedy do władz państwowych o zgodę na utworzenie placówki. Starania te zostały jednak przerwane wybuchem drugiej wojny światowej.

Jedna z pierwszych wystaw w tarnogórskim Muzeum

Inicjatywę udało się sfinalizować dopiero w latach 50. minionego stulecia dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności, a dokładnie założonego w 1954 roku Stowarzyszenia Miłośników Historii i Zabytków Ziemi Tarnogórskiej (obecnie Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej). Pierwsze ekspozycje nowego muzeum otwarto we wrześniu 1958 roku w uratowanej kamienicy przy rynku, zwanej domem Sedlaczka. Z początkiem kolejnego roku muzeum stało się oddziałem Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu, natomiast od lipca było administrowane przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Tarnowskich Górach. W 1990 roku Muzeum w Tarnowskich Górach przekształcono w samodzielną instytucję kultury, prowadzoną przez Gminę Tarnowskie Góry.


Zbiory

Model maszyny parowej ze szkoły górniczej w Tarnowskich Górach, lata 30. XX wieku

Choć z myślą o tarnogórskim muzeum obiekty gromadzono już od końca XIX wieku, nie wszystkie z nich trafiły ostatecznie do jego zbiorów. Eksponaty zebrane przed drugą wojną światową po jej zakończeniu w większości trafiły do istniejących muzeów w regionie. Część z nich później zwrócono, jednak otwarte w 1958 roku Muzeum w Tarnowskich Górach bazowało głównie na obiektach zebranych przez Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. W pierwszych latach pozyskano cenne zbiory, m.in. związane z okresem powstań śląskich i plebiscytu, z zakresu kultury ludowej oraz liczne zabytki dokumentujące górniczą przeszłość Tarnowskich Gór.

Jeden z najważniejszych zakupów z pierwszych lat funkcjonowania Muzeum to kolekcja malarstwa zachodnioeuropejskiego, nabyta w latach 1965–1966 przez ówczesnego dyrektora Janusza Modrzyńskiego. To dwadzieścia obrazów, reprezentujących nowożytne malarstwo flamandzkie, holenderskie i włoskie, pochodzących z kolekcji ks. Michała Lewka, proboszcza parafii św. św. Apostołów Piotra i Pawła w Tarnowskich Górach w latach 1923–1967. Pozostałe cztery obrazy z tego zbioru zakupiło Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Tarnogórskiej, przekazując je Muzeum w depozyt i blokując tym samym zakusy Muzeum Narodowego w Warszawie, które chciało przejąć całą kolekcję.

Portret Jana III Sobieskiego w zbroi, Niedzielski, XVIII wiek, olej na płótnie

Niemały zbiór utworzyły obiekty związane z Janem III Sobieskim i jego epoką, gromadzone przez Muzeum w odniesieniu do pobytu monarchy w Tarnowskich Górach w 1683 roku. Portrety króla, grafiki przedstawiające Bitwę Wiedeńską, medale i plakiety oraz elementy ubioru i uzbrojenia to tylko część tej bogatej kolekcji. Innymi wartymi szczególnej uwagi zbiorami, cennymi ze względu na rzadkie występowanie w polskich zbiorach muzealnych, są tutejsze masonika i cyna. Te pierwsze związane są nie tylko z działającą niegdyś w Tarnowskich Górach lożą masońską „Silberfels”, ale również z wolnomularzami ze sporej części Europy. Wyroby cynowe pochodzą natomiast głównie z warsztatów śląskich, choć nie brakuje również obiektów z innych regionów.

Obecnie zbiory Muzeum liczą ponad 8 tys. muzealiów. Gromadzone są one w trzech działach: Historii, Etnografii i Sztuki. Dział Historii to przede wszystkim obiekty związane z miejscowym górnictwem, miejskimi organizacjami, zabytki kartograficzne, ikonograficzne, starodruki i druki, a także militaria. Dział Etnografii poszczycić się może licznymi zbiorami, głównie z przełomu XIX i XX wieku, m.in. strojami ludowymi, biżuterią, meblami i innymi elementami wyposażenia wnętrz, sprzętami codziennego użytku i narzędziami, obiektami związanymi z obrzędowością, zabawkami dziecięcymi oraz dziełami lokalnych twórców nieprofesjonalnych. W Dziale Sztuki, oprócz malarstwa, sobiescianów i cyny, warto zwrócić uwagę na zbiór eksponatów związanych z tarnogórskimi cechami rzemieślniczymi, przykłady rzemiosła artystycznego, współczesne malarstwo oraz fotografię artystyczną.


Siedziba

Kamienica Sedlaczka – siedziba Muzeum w Tarnowskich Górach

Powstałe w 1958 roku Muzeum ulokowano w zabytkowej kamienicy na rogu rynku i ulicy Gliwickiej, do dziś będącej siedzibą tej instytucji. Powstanie budynku datowane jest na wiek XVI, czyli początki miasta. Z tego okresu, mimo licznych przekształceń w późniejszych epokach, pozostały piwnice, sień i pomieszczenia na parterze, gdzie podziwiać można sklepienia kolebkowe z lunetami i żaglaste. Tradycja głosi, że budynek ten gościł wiele znanych osobistości, które odwiedziły Tarnowskie Góry, m.in. cesarzową austriacką Eleonorę Gonzagę i królów polskich – Jana III Sobieskiego, Augusta II Mocnego i Augusta III.

Przez wieki, jako jedna z ze znaczniejszych w mieście, kamienica należała do zamożnych osób. Najstarszy znany jej właściciel to burmistrz Tarnowskich Gór Christoph Kraker, a najbardziej znany – kupiec Johann Sedlaczek, który w 1805 roku przeniósł tu swoją winiarnię, istniejącą od 1786 roku. Funkcjonuje ona do dzisiaj, wraz z restauracją, zajmując piwnice i parter budynku. Piętro kamienicy, gdzie znajdują się przestrzenie wystawiennicze Muzeum, wyróżniają cenne elementy wystroju: drewniane, polichromowane stropy, kamienny portal i sklepienie ze stiukowymi zdobieniami.

Renesansowy strop w głównej sali Muzeum w Tarnowskich Górach

Niewątpliwie walory historyczne i artystyczne budynku sprzyjają prowadzeniu w nim instytucji muzealnej. Ograniczenia przestrzenne i architektoniczne nie pozwalają jednak w pełni wyzwolić jej potencjału oraz sprostać standardom i wyzwaniom współczesności. Muzeum w Tarnowskich Górach od wielu lat zabiega więc o utworzenie nowej siedziby głównej. Nadzieję na jej powstanie ożywił niedawny wpis miejscowych zabytków dawnego górnictwa i hydrotechniki na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Wystawy czasowe

Na nowe wystawy czasowe zapraszamy we wrześniu 2019 roku

Wystawy poza siedzibą

Zgładzona formacja. Policja Województwa Śląskiego 1922–1939 (16.04.2019–8.05.2019, Przystanek Historia Centrum Edukacyjne IPN w Katowicach im. Henryka Sławika, Katowice, ul. św. Jana 10, III piętro)