Wiwat Jan III Sobieski

Wystawa nawiązuje do przemarszu przez Tarnowskie Góry wojsk i króla w drodze na Wiedeń. Jan III Sobieski przebywał w mieście od 20 do 22 sierpnia 1683 roku i tutaj żegnał się ze swoją żoną, królową Marysieńką. W zbiorach tarnogórskiego Muzeum zgromadzono wiele interesujących zabytków upamiętniających monarchę, jak również pamiątek związanych z tym okresem historii Rzeczypospolitej.

Ekspozycję zaaranżowano tak, by przypominała wnętrze namiotu tureckiego. Zaprezentowano tutaj m.in. kilka XVIII-wiecznych portretów króla. Jednym z nich jest dużych rozmiarów wizerunek Jana III Sobieskiego pędzla Niedzielskiego (?). Ciekawostkę stanowią XIX-wieczne miniatury portretowe oraz obrazy ukazujące zwycięstwo pod Wiedniem autorstwa Piotra Łuczyńskiego z pierwszej połowy XIX wieku oraz powitanie króla Sobieskiego przez wiedeńczyków po zwycięstwie nad Turkami, namalowane w 1840 roku przez Zygmunta Grimera w Tarnowskich Górach (sic!).

Chwałę zwycięstwa i króla-herosa przedstawiono również w grafikach, m.in. wykonanych na podstawie obrazów z kościoła w Żółkwi. Wśród portretów warto zwrócić uwagę na XVII-wieczny miedzioryt Holendra Pietera Stevensa z drugiej połowy XVII wieku i francuskiego grafika Simona Troyes Tomassina z 1696 roku przedstawiający popiersie króla w stroju rzymskiego imperatora. Pokazano również medale i plakiety, wybite z okazji 200., 250. i 300. rocznicy wiktorii wiedeńskiej. Szczególnie interesujące są jednak medale z okresu panowania Sobieskiego. Dwa z 1683 roku zostały wybite z okazji zwycięstwa: medaliera wrocławskiego Jana Kittela z symbolicznym przedstawieniem słońca zwyciężającego turecki półksiężyc oraz wiedeński z panoramą Wiednia i fragmentem bitwy. Warto zwrócić uwagę na medale związane z potomkami Jana III, zwłaszcza na medal wybity w 1719 roku z okazji ślubu wnuczki króla, Klementyny, sportretowanej z pretendentem do tronu angielskiego Jakubem Stuartem, czy z 1862 roku medalik wykonany z okazji odszukania zwłok potomków króla. Postać monarchy upamiętniono też w rzeźbie, w popiersiu odlanym w pracowni Łopieńskich. Bardzo interesujący jest przedstawiony na wystawie brązowy projekt konnego pomnika, z postaciami husarzy przy cokole, wykonany w 1918 roku przez śląskiego rzeźbiarza Jana Raszkę (?).

Wystawę uzupełniają cenne eksponaty z czasów Sobieskiego. Są to, rzadkie w polskich zbiorach muzealnych, zbroja husarska oraz fragmenty podobnej zbroi z XVII wieku (kirys, kolczuga, misiurka, szyszak), a także broń: turecki jatagan, wschodnia karabela i szabla. Cenne są również fragmenty stroju sarmackiego z tego okresu jak dwa pasy kontuszowe i bogato zdobiona szkofia. Ukazano też starodruki i wydawnictwa związane z Janem III Sobieskim, wśród nich wydany w 1684 roku w Lejdzie Vienne Deux… J.B. de Recolesa z portretem króla i opisem wiedeńskiej wiktorii oraz rękopiśmienny Dyaryusz elekcyi Króla Polskiego nowego po śmierci nayiaśnieyszego Iana III z 1697 roku. Z nowszych dzieł warto zwrócić uwagę na Piekary, autorstwa Eugeniusza Mieczowskiego, będące dramatem nawiązującym do czasów wyprawy wiedeńskiej, wydanym w 1933 roku przez drukarnię Karola Miarki w Królewskiej Hucie.

Zgromadzone w Muzeum w Tarnowskich Górach sobiesciana stanowią jedną z największych polskich kolekcji muzealnych o tej tematyce, prezentowaną poza Warszawą i Krakowem. Warto dodać, że pamięć o Janie III Sobieskim mocno zakorzeniła się w tradycji Tarnowskich Gór. Król jest jedną z najważniejszych postaci historycznego pochodu, towarzyszącego „Gwarkom” – trzydniowemu świętu miasta organizowanemu corocznie na początku września.

Wystawy czasowe

Na nowe wystawy czasowe zapraszamy we wrześniu 2019 roku

Wystawy poza siedzibą

Zgładzona formacja. Policja Województwa Śląskiego 1922–1939 (16.04.2019–8.05.2019, Przystanek Historia Centrum Edukacyjne IPN w Katowicach im. Henryka Sławika, Katowice, ul. św. Jana 10, III piętro)