menu - kliknij by rozwinąć


Dział Historii

W Dziale Historii znajduje się około 4.000 eksponatów. Najstarsze obiekty mają związek z miejscowym górnictwem. Zbiór ten liczy sobie ponad 200 obiektów, które eksponowane są w Muzeum w Tarnowskich Górach oraz nadszybiu Zabytkowej Kopalni Srebra. Dokumentują one  górniczą historię miasta, od jego powstania poprzez istnienie licznych kopalń i hut jak m.in.: huta „Fryderyk” z roku 1786 oraz kopalnia „Fryderyk” z roku 1784, to do tej ostatniej w roku 1788 sprowadzono z Walii pierwszą na obecnych ziemiach Polski maszynę parową.

Model wyciągowej maszyny parowej typu „Ceppi”. Model wykonano: Józef Wicher, Szkoła Górnicza w Tarnowskich Górach, lata 30-te XX w.

Dział Historii gromadzi także pamiątki po organizacjach, które istniały na terenie Tarnowskich Górach i powiatu, w jego dawnych i współczesnych granicach. Jednym z najstarszych towarzystw było powstałe w 1780 roku Bractwo Strzeleckie (Schützengilde zu Tarnowitz), które zawiązało się ponownie w 1997 roku. W grupie tej na szczególną uwagę zasługują srebrne puchary, z których najstarszy Bractwo zamówiło we Wrocławiu (Breslau) na pamiątkę pokoju w Tylży w 1807 roku. Pozostałe to pamiątki fundowane przez protektorów Bractwa (Guida i Guidotta Henckel von Donnersmarcków) i władze miejskie na pamiątkę obchodów 100- i 150-lecia konfraterni, jak też zdobywane podczas regionalnych zawodów.

 

Należy także wspomnieć o unikatowych tarczach żałobnych zakładanych na trumnę podczas ceremonii pogrzebowej, odznakach, fotografiach.

Tarcze żałobne tarnogórskiego Bractwa, pocz. XIX w.

Szczególne miejsce w zbiorach zajmują także pamiątki po licznych organizacjach działających na terenie miasta i powiatu w z okresie międzywojennym (np. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”, Towarzystwo Czytelni Ludowych, towarzystwa śpiewacze), a także stacjonujących w Tarnowskich Górach: 3. Pułku Ułanów i 11. Pułku Piechoty.

Ważne źródło dotyczące badań nad przeszłością miasta stanowi zbiór rękopisów, wśród których poczesne miejsce zajmuje tom Ia Historische Nachrichten zur Geschichte der Stadt Tarnowitz z 1858 roku. Zawiera on wiele cennych materiałów dotyczących m.in. dziejów miejscowego kościoła parafialnego. Zostały one zebrane (podobnie jak kilkanaście innych tomów) przez długoletniego tarnogórskiego kantora i organistę – Carla Winklera.

Muzeum gromadzi także plany miasta, jak też mapy śląskie. Zbiór kartograficzny składa się obecnie z około 100 obiektów. W przeważającej mierze pochodzą one z pierwszej połowy XX wieku, nie brak jednakże wcześniejszych. Najstarsza mapa pochodzi z atlasu Abrahama Orteliusa i wydana została w Antwerpii w 1601 roku. Ten kolorowany miedzioryt wykonano na podstawie wcześniejszego odwzorowania Śląska opracowanego przez nyskiego kartografa Martina Helwiga. Warto także wspomnieć o mapach z pierwszej połowy XVIII wieku, np.: księstwa karniowskiego, opracowanej przez Johanna Wolfganga Wielanda i dokończonej przez Matthäusa von Schubarta (Norynberga, 1736 rok); Śląska autorstwa Tobiasa Conrada Lottera, którą wzbogacono o plan Wrocławia (Breslau) i oznaczenia miejsc bitew z czasów wojny siedmioletniej (Augsburg, około 1765 rok). Należy wreszcie wspomnieć o mapie wojskowej z czasów napoleońskich, opracowanej przez Friedricha Wilhelma Streita i opublikowanej pod numerem 103 w Topographisch militaeirische Charte von Teutschland in 204 Blättern/Carte topographique et militaire de l’Allemagne en 204 feuilles (Weimar, lata 1807-1814).

Abraham Ortelius (kartograf) i Frans Hogenberg (rytownik), Mapa Śląska według opisu Martina Helwiga z Nysy (Neisse). Pochodzi z atlasu Orteliusa: Theatrum Orbis Terrarium wydanego przez Jana Baptistę Vrientsa, Antwerpia, 1601 r., miedzioryt kolorowany.

W Dziale Historii znajduje się także kilka kolekcji niezwiązanych z dziejami miasta i regionu. Do ciekawszych, cenionych w skali kraju, należą masonika z terenów całej Europy, z nielicznymi pamiątkami po tarnogórskiej loży „Silberfels” założonej w 1816 roku przez nad-radcę górniczego Augusta Boscampa-Lasopolskiego. Pamiątki po wolnomularzach najliczniej reprezentują odznaki, np.: Wielkiej Loży Hamburga, lóż francuskich, skandynawskich oraz szklanice z przełomu XIX i XX wieku zdobione symboliką masońską. Ponadto na kolekcję składają się fartuszki, narękawki i szarfy masońskie oraz odznaki paramasońskich towarzystw – szlarafii z: Bielska, Lwowa, Krakowa, Szwajcarii.

Masońskie narękawki i fartuszek (Loża Dixie), Wielka Brytania, XIX/XX w.

Sygnet masoński zakupiony u tarnogórskiego jubilera Hermanna Klose, pocz. XX w., złoto, emalia

Druga ważna kolekcja, nienawiązująca do przeszłości naszego regionu, dotyczy starodruków i druków. Najstarsze (XVI-wieczne) pochodzą m.in. z krakowskich oficyn Schaffenbergów i Łazarzowej. Wśród starodruków unikatowym wydawnictwem są opublikowane w Rzymie w trzech częściach kolorowane gwaszem miedzioryty z widokami Loggii Watykańskich, których polichromie zaprojektował Rafael Santi na polecenie papieża Leona X w latach 1517-1519. W zbiorach tarnogórskiego Muzeum znajduje się księga zawierająca drugą i trzecią część wzmiankowanego wydawnictwa z miedziorytami wykonanymi przez znanego rzymskiego artystę Giovanniego Volpato w latach 1774-1776, według rysunków Pietro Camporese, Gaetano Savorelli (cz. 2) oraz Giovanniego Ottaviani (cz. 3). Księga pochodzi z biblioteki Thomasa Philipa hrabiego de Grey (1781-1859), polityka, męża stanu z czasów panowania Wilhelma IV (1830 -1837) i Wiktorii (1837-1901), który był Kawalerem Orderu Podwiązki, komendantem Regimentu Kawalerii Huzarów w Yorkshire, Pierwszym Lordem Admiralicji (1834-1835), Lordem Namiestnikiem Irlandii (1841-1845), dziedzicem Wrest Park w Sisloe w hrabstwie Bedfordshire.

Muzeum posiada kolekcję militariów, wśród których istotną część stanowią pamiątki po  tarnogórskich jednostkach wojskowych z okresu międzywojennego: 11. Pułku Piechoty i 3. Pułku Ułanów. W zbiorach znajdują się także eksponaty pochodzące ze stacjonującego w mieście w czasie przynależności do Niemiec 11. Pułku Strzelców Konnych oraz okresu II wojny światowej (Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, Ludowego Wojska Polskiego oraz Wehrmachtu) Wśród zgromadzonych obiektów na szczególną uwagę zasługują m.in. mundury, wyposażenie i pamiątki po ułanach, kolekcja radiostacji i telefonów polowych, czy broń przeciwpancerna – karabin UR (obiekt unikatowy w zbiorach polskich muzeów)

Karabin przeciwpancerny „Ur” wz. 1935, Państwowa Fabryka Karabinów w Warszawie, 1935–1939.


Muzeum w Tarnowskich Górach wszelkie prawa zastrzeżone 2017

MUZEUM W TARNOWSKICH GÓRACHURZĄD MIASTA W TARNOWSKICH GÓRACH